Antykoncepcja awaryjna - rodzaje, okno czasowe i e-recepta

Czym jest antykoncepcja awaryjna

To metoda stosowana już po stosunku, gdy doszło do niego bez zabezpieczenia albo zawiodła inna metoda, na przykład pękła prezerwatywa lub pominięto tabletkę antykoncepcyjną. Tabletki doustne opóźniają lub hamują owulację, dzięki czemu komórka jajowa nie zostaje uwolniona i nie dochodzi do zapłodnienia. Wkładka z miedzią działa inaczej, o czym piszemy niżej.

Warto od razu rozwiać najczęstszą wątpliwość: antykoncepcja awaryjna nie przerywa istniejącej ciąży i nie jest środkiem poronnym. Jeśli owulacja już nastąpiła, a zapłodnienie doszło do skutku, tabletka nie zadziała. Właśnie dlatego liczy się czas - im krótszy odstęp od stosunku, tym większa szansa, że metoda zdąży przed owulacją.

Rodzaje antykoncepcji awaryjnej

Dobór metody zależy przede wszystkim od czasu, jaki upłynął od stosunku, oraz od sytuacji zdrowotnej. Dostępne są trzy opcje.

Tabletka z lewonorgestrelem

Preparat z lewonorgestrelem w dawce 1,5 mg (na rynku znany jako Escapelle) przyjmuje się jako jedną tabletkę do 72 godzin, czyli 3 dni od stosunku. Lewonorgestrel to syntetyczny progestagen, który opóźnia lub hamuje owulację. Działa najskuteczniej przed jej wystąpieniem, dlatego liczy się każda godzina. Przy wyższej masie ciała jego skuteczność może być słabsza. Szczegóły opisujemy na stronie o preparacie Escapelle.

Tabletka z octanem uliprystalu

Preparat z octanem uliprystalu 30 mg (na rynku EllaOne) to jedna tabletka, którą można przyjąć do 120 godzin, czyli 5 dni od stosunku. Octan uliprystalu jest selektywnym modulatorem receptora progesteronowego i zachowuje skuteczność bliżej owulacji niż lewonorgestrel. To metoda z wyboru, gdy od stosunku minęły więcej niż 3 doby. Więcej informacji znajdziesz na stronie o preparacie EllaOne.

Wkładka wewnątrzmaciczna z miedzią

Wkładka z miedzią zakładana przez lekarza w ciągu 120 godzin od stosunku jest najskuteczniejszą formą antykoncepcji awaryjnej. Działa poprzez wpływ jonów miedzi na plemniki i komórkę jajową oraz utrudnia zagnieżdżenie zarodka. W odróżnieniu od tabletek zapewnia też długoterminową ochronę na kolejne lata. Wymaga jednak wizyty i zabiegu u ginekologa, więc nie uzyskasz jej na e-receptę. Zestawienie wkładki z tabletkami opisujemy w artykule o wkładce jako antykoncepcji awaryjnej.

Porównanie metod

Jeśli wahasz się między tabletkami, pomocne może być porównanie w artykule EllaOne czy Escapelle. O ostatecznym doborze metody i tak zdecyduje lekarz na podstawie wywiadu.

Do kiedy zdążysz

Okno czasowe to najważniejsza różnica między metodami. Tabletka z lewonorgestrelem ma zastosowanie do 72 godzin, a octan uliprystalu i wkładka z miedzią do 120 godzin. We wszystkich przypadkach skuteczność jest najwyższa w pierwszej dobie i spada z każdą kolejną godziną. Jeśli od stosunku minęły więcej niż 3 doby, lewonorgestrel nie ma już zastosowania, ale octan uliprystalu i wkładka wciąż mogą zadziałać. Ten temat rozwijamy w tekście do kiedy antykoncepcja awaryjna.

Od czego zależy skuteczność

Żadna metoda antykoncepcji awaryjnej nie daje stuprocentowej pewności. Na jej działanie wpływa kilka czynników.

• Czas od stosunku - im wcześniej, tym większa szansa, że metoda zdąży przed owulacją.
• Moment cyklu - jeśli owulacja właśnie trwa, skuteczność tabletki jest niższa.
• Masa ciała - przy wyższej masie ciała działanie lewonorgestrelu może być słabsze, wtedy rozważa się octan uliprystalu lub wkładkę.
• Wymioty do 3 godzin od przyjęcia tabletki - mogą obniżyć skuteczność i zwykle wymagają powtórzenia dawki.

O czym warto pamiętać

Antykoncepcja awaryjna to rozwiązanie na sytuację nagłą, a nie stała metoda planowania rodziny. Nie zastępuje regularnej antykoncepcji i nie powinna być stosowana rutynowo, bo jest mniej skuteczna niż metody planowe. Jeśli sięgasz po nią częściej, omów z lekarzem stałą metodę dopasowaną do Ciebie.

Status recepty i jak uzyskać e-receptę

Tabletki z lewonorgestrelem i octanem uliprystalu wydaje się w Polsce na receptę. Nie prowadzimy sprzedaży leków ani nie podpowiadamy, jak omijać przepisy - jedyna legalna droga to konsultacja z lekarzem, który ocenia przeciwwskazania i, jeśli ich nie ma, wystawia e-receptę. Wkładkę z miedzią zakłada ginekolog podczas wizyty.

• Wypełniasz krótki wywiad medyczny, w tym czas od stosunku
• Opłacasz konsultację, 49 zł
• Lekarz dobiera preparat i, jeśli nie ma przeciwwskazań, wystawia e-receptę
• Jeśli lekarz odmówi, otrzymujesz pełny zwrot

Najczęstsze pytania